U części kobiet z rakiem jajnika, pomimo wdrożonego leczenia, dochodzi do wznowy choroby. Po pierwsze, ważne jest, żebyś pamiętała, że nie musi dojść do nawrotu. Po drugie, istotne, abyś rozumiała, co oznacza ten etap leczenia.
Nawrót choroby jest momentem, kiedy Twoje leczenie wkracza w kolejny etap. W Twoim organizmie ponownie pojawiają się komórki rakowe. To naturalne, że pojawia się wtedy wiele emocji i pytań. Nawrót procesu nowotworowego może mieć charakter miejscowy – kiedy komórki rakowe pojawiają się w jednej lokalizacji, a także odległy – gdy występują w różnych miejscach w organizmie.
Ścieżkę pacjenta przygotowała
„Nawrotowy rak jajnika jest chorobą nieuleczalną. Postęp medycyny sprawił, iż dzięki zastosowaniu nowych technologii diagnostycznych oraz leków, możliwe jest zahamowanie wzrostu nowotworu i wydłużenie czasu przeżycia wolnego od progresji choroby. Rak jajnika możemy traktować jako chorobę przewlekłą z okresami zaostrzeń i remisji.”
W momencie pojawienia się wznowy, traktujemy raka jajnika jako chorobę przewlekłą oraz nieuleczalną. Ważne, abyś rozumiała, że choroba „nieuleczalna” może oznaczać tak naprawdę wiele lat życia z chorobą i dlatego nazywana jest przewlekłą. Nawet – przy założeniu, że całkowite wyleczenie w momencie wznowy jest niemożliwe – dzięki nowym terapiom możliwe jest uzyskanie wieloletnich okresów wolnych od objawów choroby.
Medycyna bardzo się zmienia, a onkologia rozwija się szczególnie. Eksperci podkreślają, że nawet, jeżeli nie mogą całkowicie wyleczyć raka jajnika, mogą dać swoim pacjentkom wiele lat normalnego funkcjonowania i życia. Nawrót raka jajnika oznacza więc wejście w etap choroby przewlekłej (z okresami zaostrzeń objawów oraz ich ustępowania).
Podejrzenie nawrotu choroby
Po zakończonym leczeniu zostaniesz skierowana do poradni ginekologii onkologicznej, w której będziesz miała regularne wizyty. W trakcie wizyty zgłaszaj wszystkie niepokojące objawy (w tym powiększenie obwodu i bóle brzucha, zmęczenie, zaparcia, nudności). Nawrót choroby często daje takie same lub podobne objawy jak na początku rozpoznania. Dlatego niezwykle istotne jest, abyś zwracała uwagę na swoje dolegliwości.
Lekarz, po zbadaniu, podejmuje decyzje, jakie badania dodatkowe tj. laboratoryjne i obrazowe powinny być zlecone. Często badania obrazowe są wykonywane właśnie wtedy, kiedy pojawiają się jakiekolwiek dolegliwości.
Jeśli zdarzy się tak, że podejrzenie nawrotu zostanie potwierdzone, rozpocznie się kolejny etap Twojego leczenia. Leczenie wznowy jest uzależnione od wielkości, lokalizacji i rozległości nowotworu oraz rodzaju leczenia, które otrzymałaś w leczeniu pierwotnym. Wśród metod leczenia wznowy raka jajnika bierze się pod uwagę leczenie chirurgiczne, chemioterapię, hormonoterapię, radioterapię, a także różne kombinacje tych metod. Decyzja dotycząca postępowania (w przypadku każdej pacjentki) podejmowana jest indywidualnie i dostosowana do jej sytuacji.
Rozpoznanie wznowy i wybór leczenia
Wznowa raka jajnika oznacza ponowne pojawienie się choroby po zakończeniu wcześniejszego leczenia. Jej rozpoznanie opiera się przede wszystkim na ocenie stanu klinicznego pacjentki oraz wynikach badań obrazowych, najczęściej tomografii komputerowej. Wzrost stężenia markera CA125 może wyprzedzać pojawienie się zmian widocznych w badaniach obrazowych, jednak sam w sobie nie potwierdza wznowy choroby. Dlatego zwiększenie stężenia CA125, któremu nie towarzyszą objawy ani zmiany w badaniach obrazowych, zazwyczaj nie stanowi wystarczającej podstawy do rozpoczęcia leczenia.
Nie istnieje jeden schemat leczenia odpowiedni dla wszystkich pacjentek ze wznową raka jajnika. Decyzję dotyczącą dalszego postępowania powinien podejmować zespół wielodyscyplinarny w ośrodku mającym doświadczenie w leczeniu tego nowotworu. Przy wyborze terapii uwzględnia się:
czas, jaki upłynął od ostatniej dawki chemioterapii zawierającej pochodną platyny;
odpowiedź na wcześniejsze leczenie oraz czas jej utrzymywania się;
liczbę i rodzaj wcześniej zastosowanych linii leczenia;
lokalizację, liczbę i wielkość zmian nowotworowych;
typ histologiczny i cechy molekularne nowotworu, m.in. status BRCA1/2, HRD i ekspresję FRα;
stan ogólny pacjentki oraz stopień kontroli chorób współistniejących;
preferencje pacjentki oraz przewidywany wpływ leczenia na jakość i długość życia.
Platynowrażliwość i platynooporność
Rak jajnika platynowrażliwy ZwińRozwiń
Rak jajnika platynowrażliwy oznacza tradycyjnie nawrót choroby po upływie co najmniej 6 miesięcy od zakończenia chemioterapii zawierającej pochodną platyny. Im dłuższy jest ten okres, tym większe może być prawdopodobieństwo ponownej odpowiedzi na karboplatynę lub cisplatynę. Obecnie platynowrażliwość ocenia się również szerzej – jako możliwość uzyskania korzyści z ponownego zastosowania platyny, z uwzględnieniem przebiegu wcześniejszego leczenia i indywidualnej sytuacji klinicznej. Takie podejście opiera się jednak na ocenie lekarza i nie zastępuje formalnych kryteriów kwalifikacji do programu lekowego B.50.
Rak jajnika platynooporny ZwińRozwiń
Rak jajnika platynooporny oznacza nawrót choroby w okresie krótszym niż 6 miesięcy od zakończenia chemioterapii zawierającej pochodną platyny.
Postępowanie w platynowrażliwej wznowie raka jajnika
Zabieg operacyjnyZwińRozwiń
U części pacjentek ze wznową raka jajnika można rozważyć ponowny zabieg operacyjny, jeżeli możliwe jest całkowite usunięcie wszystkich widocznych ognisk nowotworu. Największą korzyść mogą odnieść pacjentki, u których od zakończenia chemioterapii zawierającej platynę upłynęło ponad 6 miesięcy, wznowa ma ograniczoną lokalizację, możliwe jest usunięcie wszystkich zmian, a stan ogólny chorej pozwala na bezpieczne przeprowadzenie operacji.
Kwalifikację do zabiegu należy przeprowadzić w wyspecjalizowanym ośrodku ginekologii onkologicznej. Całkowite usunięcie makroskopowych zmian może mieć szczególne znaczenie u pacjentek z rakiem o niskim stopniu złośliwości (low-grade), ponieważ ten typ nowotworu zwykle słabiej odpowiada na chemioterapię niż rak o wysokim stopniu złośliwości (high-grade).
Chemioterapia zawierająca platynęZwińRozwiń
Podstawową metodą leczenia platynowrażliwej wznowy raka jajnika jest ponowne zastosowanie pochodnej platyny, najczęściej karboplatyny, w połączeniu z innym lekiem. Możliwe schematy obejmują:
karboplatynę z pegylowaną liposomalną doksorubicyną;
karboplatynę z gemcytabiną – schemat często rozważany u pacjentek z utrzymującą się polineuropatią;
karboplatynę z paklitakselem.
W przypadku wystąpienia reakcji nadwrażliwości na karboplatynę u większości pacjentek można zastosować protokół odczulania.
W pierwszej platynowrażliwej wznowie raka jajnika do chemioterapii można w określonych sytuacjach dołączyć bewacyzumab. Przed rozpoczęciem terapii ocenia się m.in. ciśnienie tętnicze, czynność nerek oraz ryzyko krwawienia, zakrzepicy lub perforacji przewodu pokarmowego. Ponieważ w ramach refundacji NFZ możliwość zastosowania bewacyzumabu jest ograniczona (jeden raz na cała terapię z powodu raka jajnika), wybór momentu jego wykorzystania – w chorobie platynowrażliwej albo platynoopornej – powinien być dokładnie omówiony z lekarzem prowadzącym.
Leczenie podtrzymująceZwińRozwiń
Po uzyskaniu całkowitej lub częściowej odpowiedzi na chemioterapię zawierającą platynę można rozważyć leczenie podtrzymujące, którego celem jest wydłużenie czasu do kolejnej progresji choroby. W ramach programu lekowego B.50 u pacjentek z platynowrażliwą wznową raka jajnika dostępnym inhibitorem PARP jest wyłącznie olaparyb. Może on być stosowany niezależnie od statusu mutacji w genach BRCA1/2, pod warunkiem uzyskania odpowiedzi na ostatnią chemioterapię zawierającą platynę oraz braku wcześniejszego leczenia inhibitorem PARP. Do terapii mogą zostać zakwalifikowane wyłącznie pacjentki z rakiem o wysokim stopniu złośliwości (high-grade); program nie przewiduje zastosowania olaparybu u chorych na raka o niskim stopniu złośliwości (low-grade). Należy również pamiętać, że spodziewana korzyść z zastosowania inhibitora PARP w leczeniu podtrzymującym wznowy jest zazwyczaj mniejsza niż w przypadku jego zastosowania po pierwszej linii leczenia.
Postępowanie w platynoopornej wznowie raka jajnika
W chorobie platynoopornej ponowne zastosowanie platyny w większości przypadków ma ograniczoną skuteczność. Celem leczenia jest zahamowanie rozwoju nowotworu, zmniejszenie dolegliwości i możliwie długie utrzymanie dobrej jakości życia. Najczęściej stosuje się jeden lek, ponieważ łączenie kilku cytostatyków może zwiększać toksyczność bez zwiększenia korzyści.
ChemioterapiaZwińRozwiń
Najczęściej rozważa się:
paklitaksel podawany raz w tygodniu;
antracyklinę: doksorubicynę lub pegylowaną liposomalną doksorubicynę;
gemcytabinę;
topotekan.
Jeżeli pacjentka nie otrzymywała wcześniej bewacyzumabu i nie ma przeciwwskazań do jego zastosowania, lek ten można połączyć z chemioterapią, najczęściej z paklitakselem podawanym raz w tygodniu. Bewacyzumab jest podawany raz na 3 tygodnie.
Leczenie celowane – koniugat przeciwciała z lekiem cytotoksycznym (ADC)ZwińRozwiń
U pacjentek ze wznową raka jajnika high-grade, która wystąpiła później niż 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii pierwszej linii, należy rozważyć oznaczenie ekspresji receptora folianowego alfa (FRα). W przypadku platynoopornego raka z wysoką ekspresją FRα możliwa jest kwalifikacja do leczenia mirwetuksymabem sorawtanzyną (Elahere) w ramach programu lekowego B.50. Jest to nowoczesne leczenie celowane należące do grupy koniugatów przeciwciało–lek (ADC), a nie klasyczna immunoterapia. Przeciwciało rozpoznaje FRα na powierzchni komórek nowotworowych i dostarcza do nich substancję cytotoksyczną, która prowadzi do ich zniszczenia. Lek stosuje się w monoterapii u wybranych pacjentek z platynoopornym, surowiczym rakiem jajnika, jajowodu lub pierwotnym rakiem otrzewnej o wysokim stopniu złośliwości. Mirwetuksymab podaje się dożylnie do czasu progresji choroby lub wystąpienia niemożliwej do zaakceptowania toksyczności. Ze względu na charakterystyczne działania niepożądane dotyczące narządu wzroku przed rozpoczęciem terapii oraz w razie wskazań podczas leczenia konieczna jest ocena okulistyczna. Pacjentka stosuje również profilaktyczne krople do oczu zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego.
Zabieg operacyjnyZwińRozwiń
Jeżeli wznowa obejmuje pojedyncze lub nieliczne ogniska, konsylium może rozważyć leczenie operacyjne. Nie jest to jednak postępowanie rutynowe, a warunkiem kwalifikacji jest przede wszystkim możliwość całkowitego usunięcia widocznych zmian oraz akceptowalne ryzyko zabiegu.
Leczenie raka low-gradeZwińRozwiń
W nawrocie raka o niskim stopniu złośliwości można rozważyć leczenie hormonalne, terapię ukierunkowaną na szlak MAPK, np. trametynib, lub udział w badaniu klinicznym. W przypadku nowotworów low-grade zawsze powinno się dążyć do zabiegu operacyjnego przed wdrożeniem leczenia systemowego. Trametinib nie jest obecnie finansowany ze środków NFZ w tym wskazaniu, dlatego możliwość jego zastosowania wymaga indywidualnej oceny oraz przeprowadzenia procedur obowiązujących w danym ośrodku (np. zgody lokalnej Komisji Bioetycznej).
RadioterapiaZwińRozwiń
Radioterapię można rozważyć w leczeniu wybranych, ograniczonych zmian nowotworowych oraz w celu łagodzenia objawów, np. w przypadku przerzutów do kości lub węzłów chłonnych, bólu, krwawienia albo ucisku guza na sąsiednie narządy.
Szczegółowe informacje znajdziesz tutaj. W naszej infolinii dla pacjentek i pacjentów onkologicznych oraz ich rodzin pracują osoby z odpowiednim przygotowanym psychologicznym i merytorycznym – pomogą Ci rozwiązać różne problemy. Możesz skorzystać z porad psychologa, interwentki kryzysowej, dietetyczki i koordynatora onkologicznego.
Kolejne nawroty choroby raka jajnika
Nawrotowy rak jajnika jest chorobą przewlekłą. Nawrót choroby potwierdzony w badaniach obrazowych (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny), laboratoryjnych (wzrost markerów nowotworowych, w tym Ca 125 i HE4) przyczynia się do wdrożenia kolejnych metod terapeutycznych.
Do wyboru ścieżki leczniczej przyczynia się stan ogólny pacjentki, pozostające działania niepożądane w postaci objawów klinicznych i nieprawidłowych badań laboratoryjnych po poprzednich liniach leczenia, lokalizacja wznowy. Wśród metod leczenia można wyróżnić chirurgię paliatywną, chemioterapię, hormonoterapię, radioterapię, immunoterapię i terapię celowaną.
Dzięki nowym terapiom możliwe jest uzyskanie wieloletnich okresów wolnych od objawów choroby. Ginekolodzy-onkolodzy mają do zastosowania wiele różnych metod leczenia. Nawet przy występowaniu kolejnych nawrotów, możesz przez wiele lat normalnie funkcjonować i żyć z chorobą nowotworową. Okresy zaostrzeń objawów choroby będą przeplatać się z okresami ich ustępowania, a Ty będziesz pod stałą opieką lekarza.
