wprowadzenie

Ostatnia aktualizacja: 6 czerwca 2024

Jak dostać właściwą diagnozę raka płuca i jakie badania wykonać?

Jeśli odczuwasz objawy, które mogą sugerować raka płuca, koniecznie udaj się na wizytę lekarską. 

Ścieżkę pacjenta przygotowała

Kierownik Oddziału Onkologii Klinicznej z Pododdziałem Dziennej Chemioterapii Wielkopolskiego Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii im. Eugenii i Janusza Zeylandów w Poznaniu.

dr n. med Katarzyna Stencel Onkolog kliniczny
Autoryzowane przez Radę Naukową

Pierwsze kroki w diagnostyce

Pierwsze badania, jakie należy wykonać to: 

  • badanie podmiotowe (wywiad lekarski) oraz przedmiotowe (badanie fizykalne);
  • badania laboratoryjne (morfologia, CRP, kreatynina, bilirubina, aminotransferazy);
  • rtg klatki piersiowej – czyli najczęściej stosowane badanie obrazowe. Dzięki zastosowaniu promieni X w nieinwazyjny sposób zobrazowane zostaje serce, płuca, drogi oddechowe, naczynia oraz kości klatki piersiowej, a także fragmenty kręgosłupa. Wykonanie badania RTG wiąże się z ekspozycją organizmu na niewielką dawkę promieniowania jonizującego.

Skierowanie na te badania otrzymasz od lekarza POZ lub od pulmonologa, jeśli już jesteś pod jego opieką.

Jeśli wynik badania rentgenowskiego jest prawidłowy, ale utrzymują się bądź nawracają niepokojące objawy, należy poprosić o skierowanie do lekarza – specjalisty chorób płuc w celu dalszej diagnostyki (np. tomografia komputerowa klatki piersiowej).

W przypadku nieprawidłowego wyniku badania rentgenowskiego klatki piersiowej sugerującego obecność nowotworu płuc, lekarz POZ powinien skierować Cię do specjalisty chorób płuc (pulmonologa) bądź do specjalisty onkologii klinicznej (onkologa). Tam przeprowadzona będzie diagnostyka pogłębiona, która pozwoli na postawienie dokładnego rozpoznania, ocenę stopnia zaawansowania klinicznego choroby a także dobranie odpowiedniego sposobu leczenia. Lekarz POZ powinien założyć Ci kartę DILO (zielona karta szybkiej diagnostyki onkologicznej), co pozwoli na skrócenie czasu oczekiwania na konsultację specjalistyczną (u pulmonologa lub onkologa).

Specjalista (pulmonolog lub onkolog) zleci dodatkowe badania obrazowe, na podstawie których będzie mógł potwierdzić (lub wykluczyć) obecność nowotworu, a także określić stopień jego zaawansowania. W przypadku potwierdzenia obecności zmian w badaniach obrazowych, konieczne będzie pobranie materiału do badania histopatologicznego celem określenia podtypu raka płuca.

Pamiętaj!

Zbieraj i przechowuj (w kolejności chronologicznej) wyniki przeprowadzonych badań. W onkologii jest niezwykle istotne porównywanie kolejnych badań ze sobą.

Badania zlecane w celu potwierdzenia obecności nowotworu i określenia stopnia zaawansowania procesu nowotworowego

Poniżej znajdziesz badania pod kątem raka płuca, które może zlecić lekarz.

Pamiętaj, że badania dobierane są do indywidualnych potrzeb i sytuacji pacjenta. Nie wszystkie z nich muszą zostać wykonane w każdym przypadku.

Tomografia komputerowa Zwiń Rozwiń

Zaawansowane badanie diagnostyczne polegające na wykonaniu kilku tysięcy zdjęć określonego narządu/narządów przez nowoczesny aparat rentgenowski. Zdjęcia wykonywane są pod rożnymi kątami i płaszczyznami. Komputer łączy je w trójwymiarowy obraz. Badanie wykonuje pracownia tomografii komputerowej na podstawie skierowania wystawionego przez lekarza. Tomografia komputerowa pozwala wykryć możliwe nieprawidłowości, określić dokładne ich umiejscowienie oraz monitorować skuteczność leczenia.

Tomografia klatki piersiowej jest podstawowym badaniem wykonywanym przy podejrzeniu raka płuca. Tomografia komputerowa pozwala na wykluczenie bądź potwierdzenie obecności patologicznej masy oraz na ocenę jej lokalizacji względem narządów klatki piersiowej czy ściany klatki piersiowej (to może ułatwić lekarzowi podjęcie decyzji o wykonaniu biopsji przez ścianę klatki piersiowej). Optymalne wykonanie tomografii polega na objęciu jej zasięgiem nadbrzusza (wątroba, nadnercza). Warto wykonać dodatkowo tomografię jamy brzusznej. Może ona wykazać́, czy rak rozprzestrzenił się̨ do wątroby, nadnerczy lub innych narządów. Tomografia komputerowa głowy pozwala na potwierdzenie lub wykluczenie obecności przerzutów w mózgu. W tomografii stosuje się kontrast jodowy podawany dożylnie. Kontrast pomaga uzyskać́ dokładniejszy obraz obszarów ocenianych podczas badania. Przed zleceniem badania tomografii komputerowej z kontrastem konieczne jest upewnienie się, że nerki pacjenta pracują prawidłowo (oznaczenie stężenia kreatyniny we krwi).

Rezonans magnetyczny Zwiń Rozwiń

Zaawansowane badanie obrazowe polegające na generowaniu fal magnetycznych przez cząsteczki wody pod wpływem fal radiowych. Sygnał jest wychwytywany i przetwarzany komputerowo. Badanie jest przeprowadzane w pracowni rezonansu magnetycznego. Rezonans magnetyczny pozwala wykryć możliwe nieprawidłowości i określić dokładne ich umiejscowienie oraz monitorować skuteczność leczenia.

Możesz otrzymać́ skierowanie na rezonans magnetyczny mózgu, kości lub innych narządów. Rezonans magnetyczny wykorzystuje silny magnes połączony z komputerem. Ta technologia pozwala na wykonanie dokładnych zdjęć badanych obszarów. Badanie rezonansu magnetycznego mózgowia pozwala na wykrycie zmian przerzutowych, których nie widać w tomografii komputerowej; rezonans magnetyczny kośćca pozwala na dokładną i jednoznaczną ocenę całego kośćca; rezonans magnetyczny jamy brzusznej pozwala na odróżnienie zmian łagodnych (torbiele, naczyniaki) od przerzutów (w przypadku, gdy badanie tomografii komputerowej nie daje jednoznacznej odpowiedzi).

Badania rentgenowskie lub izotopowe kości Zwiń Rozwiń

Badanie rentgenowskie kości sprawdza, czy doszło do powstania przerzutów w kościach. Jeśli jest to badanie izotopowe, to otrzymasz zastrzyk z małej ilości radioaktywnej substancji, która wraz z krwią̨ dostaje się do kości. Skaner wykrywa i mierzy stopień́ promieniowania oraz robi zdjęcia kości, by sprawdzić́ ich stan. Przerzuty w kościach są zazwyczaj widoczne również w tomografii komputerowej klatki piersiowej czy jamy brzusznej.

Pozytonowa emisyjna tomografia komputerowa (PET) Zwiń Rozwiń

Ta metoda pozwala sprawdzić́, czy nowotwór dał przerzuty (jeśli inne badania tego nie wykazały). Badanie to jest wykonywane wtedy, gdy lekarz planuje leczenie radykalne (zabieg chirurgiczny lub chemioradioterapię). Badanie PET jest również kluczowe wówczas, gdy w tomografii komputerowej wykryto guzek w płucu (o średnicy powyżej 10 mm), ale tomografia nie daje pewności co do jego charakteru

Otrzymujesz zastrzyk z glukozą i małą ilością̨ substancji radioaktywnej. Maszyna robi zdjęcia komputerowe glukozy zużywanej przez komórki organizmu. Komórki nowotworowe zużywają glukozę szybciej niż̇ komórki zdrowe, a obszary z nowotworem są̨ jaśniejsze na zdjęciach. 

Pamiętaj, że badanie PET nie powinno być wykonywane w celu wykluczenia przerzutów w ośrodkowym układzie nerwowym – mózg ma bardzo wysoki metabolizm glukozy, dlatego przerzuty mogą nie być widoczne. W celu wykluczenia/potwierdzenia obecności przerzutów w mózgowiu powinno się wykonać tomografię komputerową lub (lepiej) rezonans magnetyczny głowy (z kontrastem).

Jak się przygotować do wizyty u lekarza?

Aby Twoja wizyta u lekarza przebiegła sprawnie, ważne abyś był/a odpowiednio przygotowany/a. Ułóż, najlepiej w porządku chronologicznym, całą dostępną dokumentację. Nawet, gdy może Ci się wydawać, że niektóre badania nie są potrzebne, weź je ze sobą; lekarz zadecyduje, czy weźmie pod uwagę informacje w nich zawarte. Do dokumentacji należą, m.in. wypisy ze szpitala, badania laboratoryjne i obrazowe, konsultacje innych lekarzy specjalistów oraz Twoja grupa krwi.

Możesz założyć sobie specjalny segregator, w którym będziesz zbierać wyniki i informacje. Dokumentację najlepiej umieszczać w koszulkach w segregatorze, a każdą koszulkę osobno oznaczyć.

Ważne jest, aby przemyśleć dotychczasowy przebieg choroby, tj., kiedy zaczęły się objawy; co spowodowało, że zgłosiłaś się do specjalisty; choroby onkologiczne występujące w rodzinie. Zbierz także informacje na temat: Twoich innych chorób; leków, które przyjmujesz (w dawkach); przebytych zabiegów operacyjnych.

Pacjent/tka, która współpracuje z lekarzem, mówi o swoich problemach, zapisuje sobie wcześniej pytania, które ją nurtują – to pacjentka dobrze przygotowana. Wtedy, w trakcie  wizyty, jesteśmy w stanie maksymalnie spożytkować czas, który mamy.

Pamiętaj, że możesz pójść na wizytę w towarzystwie bliskiej osoby, która może zapamiętać przekazane przez lekarza informacje i wesprzeć Cię.

Lekarz może założyć Ci kartę Dilo. Jest to karta diagnostyki i leczenia onkologicznego. Wydaje się ją osobie, u której padło podejrzenie nowotworu złośliwego lub przypuszczenia potwierdziła diagnoza i terapia onkologiczna jest już w toku.

Scenariusz
rozmowy z lekarzem

Pobierz scenariusz rozmowy

Pobierz pełną listę badań!

Pobierz listę badań

Twoje wyniki okazały się niepokojące i mogą wskazywać na raka

Jeżeli twoje wyniki badań obrazowych okazały się niepokojące i stwierdzono w nich obecność zmian sugerujących nowotwór, konieczne będzie potwierdzenie nowotworu badaniem histopatologicznym lub cytologicznym.

Istnieje klika sposobów pobrania materiału do badania histopatologicznego czy cytologicznego:

Bronchofiberoskopia Zwiń Rozwiń

Badanie endoskopowe dróg oddechowych jest wykonywane za pomocą̨ bronchoskopu – specjalnego urządzenia wprowadzonego przez nos lub usta. Pozwala na uwidocznienie zmian nowotworowych znajdujących się wewnątrz większych oskrzeli oraz na pobranie do badania histologicznego (za pomocą szczypczyków) fragmentu guza. Jeżeli badanie nie wykazuje obecności zmian patologicznych wewnątrz oskrzela, nie oznacza to, że nie chorujesz na raka płuca. Zmiany mogą być zlokalizowane obwodowo, w mniejszych oskrzelach, co nie pozwala na ich uwidocznienie za pomocą bronchoskopu. W tej sytuacji ważne jest pobranie tzw. popłuczyn oskrzelowych, ponieważ tam mogą znajdować się złuszczone komórki nowotworowe (to pozwoli na potwierdzenie rozpoznania, ale nie powinno zwolnić lekarza z konieczności uzyskania materiału histologicznego – próbki guza).

Biopsja gruboigłowa Zwiń Rozwiń

Metoda badania z użyciem grubej igły. Wykonywana zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym (nieprzyjemne uczucie). Pozwala na uzyskanie materiału histologicznego (tkankowego) i może być pobrana bezpośrednio z guza czy opłucnej (drogą biopsji, przez ścianę klatki piersiowej) albo ze zmiany przerzutowej (powiększone węzły chłonne, guzki podskórne, wątroba).

EBUS (endobronchial ultrasonography) Zwiń Rozwiń

Badanie, w którym do dróg oddechowych wprowadza się ultrasonograf w celu identyfikacji powiększonych węzłów chłonnych (znajdujących się np. pod rozwidleniem tchawicy). Po identyfikacji patologicznego węzła chłonnego można wykonać jego biopsję (cienkoigłową lub gruboigłową) przez ścianę oskrzela.

Mediastinoskopia Zwiń Rozwiń

Badanie wykonywane jest w znieczuleniu ogólnym. Zabieg polega na wprowadzeniu mediastinoskopu poprzez nacięcie na szyi. Przyrząd wprowadzany jest do tunelu utworzonego przez palec (między tchawicą a mostkiem pacjenta) i przesuwany w głąb śródpiersia. Wycinki tkanek pobierane są̨ przy pomocy ssaka oraz szczypczyków. 

Torakocenteza Zwiń Rozwiń

Nakłucie jamy opłucnowej. Wykonywane jest w przypadku obecności płynu w jamie opłucnej w celu uwolnienia chorego od objawów (duszność, nietolerancja wysiłku fizycznego) oraz w celach diagnostycznych. Płyn może zostać poddany badaniu cytologicznemu (zawieszone w płynie komórki nowotworowe oglądane są przez patologa) lub (lepiej) cytopatologicznemu (lekarz wykonuje tzw. cytoblok).

Biopsja cienkoigłowa Zwiń Rozwiń

Rodzaj biopsji z użyciem cienkiej igły. Jest to badanie najczęściej bezbolesne (niekiedy pojawia się nieprzyjemne uczucie). Pozwala na uzyskanie materiału cytologicznego (komórkowego), który może być pobrany bezpośrednio z guza (przez ścianę klatki piersiowej) albo ze zmiany przerzutowej (powiększone węzły chłonne, guzki podskórne). Lepszego materiału diagnostycznego dostarcza biopsja gruboigłowa. Obecnie biopsja cienkoigłowa jest coraz rzadziej wykonywana. 

Torakotomia Zwiń Rozwiń

Procedura chirurgiczna polegająca na otwarciu ściany klatki piersiowej. To umożliwia dostęp do narządów zlokalizowanych wewnątrz klatki piersiowej (w tym przypadku do płuc). 

Potrzebujesz pomocy? Skorzystaj z naszej INFOLINII – tel. 22 105 55 30 od poniedziałku do piątku w godz. 17:00-19:00

W naszej infolinii dla pacjentek i pacjentów onkologicznych oraz ich rodzin pracują osoby z odpowiednim przygotowanym psychologicznym i merytorycznym – pomogą Ci rozwiązać różne problemy. W środy możesz skorzystać z porad interwentki kryzysowej, w czwartki i w piątki – również dietetyczki. Od wtorku do czwartku (w godz. 17:00-20:00) dyżuruje także koordynator onkologiczny.

Rak płuca jest chorobą niejednorodną, różnić się może podtypem histologicznym, agresywnością (stopniem zróżnicowania) oraz obecnością predykcyjnych czynników molekularnych (obecność mutacji w genie EGFR, rearanżacja w genach ALK, ROS1, ekspresja białka PD-L1 na powierzchni komórek nowotworowych). Jednym z najistotniejszych elementów diagnostyki jest rozpoznanie histologiczne. 

Jeśli postawiono rozpoznanie raka płuca, pulmonolog lub onkolog może poprosić o dostarczenie bloczka parafinowego w celu dalszych badań (procedura praktykowana w większości przypadków). Bloczek parafinowy jest kluczowym elementem w diagnostyce molekularnej i w poszukiwaniu czynników predykcyjnych (w doborze najlepszej i najbardziej skutecznej terapii).

Komórki nowotworowe mogą być także pobrane na tzw. cytoblok. Są wtedy oceniane pod mikroskopem. Wykonuje się wówczas dodatkowe badania (tzw. barwienia czy badania immunohistochemiczne) w celu określenia typu nowotworu. Wykonanie cytobloku umożliwia przeprowadzenie większej ilości badań niż sam preparat cytologiczny na szkiełku.

Istnieje wiele typów raka płuca

Raka płuca ze względu na rodzaj komórek, którego budują dzielimy na: 

  • drobnokomórkowy DRP (ok. 15% nowotworów płuca) – typ nowotworu, który szybko się̨ rozprzestrzenia i szybko daje przerzuty drogą naczyń krwionośnych. Jest bardzo podatny na chemioterapię i radioterapię. 
  • niedrobnokomórkowy NDRP (ok. 85% nowotworów płuca) – rozprzestrzenia się̨ dużo wolniej. Wśród NDRP wyróżniamy kilka podtypów.

Poradnik o raku płuca

Przygotowałyśmy dla Ciebie poradnik, w którym znajdziesz niezbędne informacje o diagnostyce i leczeniu raka płuca. Możesz go pobrać i wydrukować. W zakładce „dodatkowe materiały”, znajdziesz więcej materiałów do pobrania.

2.86MB

Określenia podtypu histologicznego oraz badania molekularne

Najważniejsze jest precyzyjne określenie podtypu histologicznego (w przypadku raka niepłaskonabłonkowego również uzyskanie wyników badań molekularnych: EGFR, ALK, ROS1). W przypadku braku wyżej wymienionych zaburzeń genetycznych oraz w raku płaskonabłonkowym obowiązuje ocena statusu ekspresji PD-L1. Tylko tak przeprowadzone rozpoznanie umożliwia prawidłową kwalifikację do leczenia onkologicznego. 

W przypadku rozpoznania raka gruczołowego, wielkokomórkowego czy NOS należy (w pierwszej kolejności) wykonać badania molekularne ukierunkowane na poszukiwanie czynników predykcyjnych. Pozwala to na podjęcie właściwego, spersonalizowanego leczenia. W przypadku osób z zaburzeniami molekularnymi leczenie celowane (ukierunkowane molekularnie) jest bardziej skuteczne niż klasyczna chemioterapia. 

Mutacja w genie EGFR (receptora naskórkowego czynnika wzrostu, ang. epidermal growth factor receptor)  Zwiń Rozwiń

Występuje u 10-15% chorych na NDRP. Częściej wykrywana jest u chorych na raka gruczołowego, kobiet, osób niepalących. Jej obecność wiąże się z odpowiedzią na leczenie drobnocząsteczkowymi inhibitorami kinazy tyrozynowj EGFR (IKT EGFR): ozymertynib, gefitynib, erlotynib, afatynib czy dakomitynib.

Rearanżacja w genie ALK Zwiń Rozwiń

Występuje u 5-7% chorych na NDRP. Najczęściej wykrywana jest w raku gruczołowym płuca, szczególnie jego podtypie sygnetowatokomórkowym; u osób młodych, niepalących lub palących niewiele. U tych chorych stwierdza się często wielopoziomowe zajęcie węzłów chłonnych (nie tylko śródpiersia, ale także np. węzłów chłonnych nadobojczykowych czy szyjnych), a także wysięki: opłucnowy, otrzewnowy, osierdziowy. U chorych z ALK-dodatnim rakiem płuca często występują przerzuty w ośrodkowym układzie nerwowym. Obecność rearanżacji w genie ALK wiąże się z odpowiedzią na leczenie drobnocząsteczkowymi inhibitorami kinazy tyrozynowj ALK (IKT ALK): lorlatynib, alektynib, brygatynib, cerytynib, kryzotynib.

Rearanżacja w genie ROS1 Zwiń Rozwiń

Jest bardzo rzadkim zaburzeniem molekularnym, występuje u 1-2% chorych na NDRP (częściej u osób młodszych, niepalących, z rozpoznaniem raka gruczołowego – zwłaszcza jego podtypu litego). Jego obecność wiąże się z odpowiedzią na leczenie drobnocząsteczkowym inhibitorem kinazy tyrozynowj ROS. Jedynym dostępnym w Polsce lekiem z tej grupy jest kryzotynib.

Pamiętaj!

Jeśli chorujesz na niepłaskonabłonkowego raka płuca, upewnij się, że te trzy podstawowe badania molekularne zostały u Ciebie wykonane przed kwalifikacją do leczenia systemowego. Jeśli nie jest to możliwe z uwagi na niewielką ilość materiału histopatologicznego, lekarz może zlecić powtórne badania albo zabiegi diagnostyczne prowadzące do ponownego pobrania materiału tkankowego. 

Czasem, jeśli dany ośrodek dysponuje takimi możliwościami, lekarz może zlecić wykonanie sekwencjonowania nowej generacji (ang. next-generation sequencing –  NGS). Wtedy oprócz trzech podstawowych zaburzeń molekularnych poszukiwane będą również te rzadsze, których wykrycie umożliwia leczenie celowane (obecnie nierefundowane). Do tych zaburzeń należą zaburzenia w genach: BRAF, KRAS, MET, RET, NTRK, HER2.

Jeśli nie wykryto u Ciebie żadnego z zaburzeń molekularnych lub chorujesz na płaskonabłonkowego raka płuca przed kwalifikacją do leczenia systemowego konieczne będzie oznaczenie ekspresji białka PD-L1 na komórkach nowotworowych. Oznaczenie to pozwoli na dobór najbardziej skutecznego leczenia. 

Możesz zabezpieczyć płodność!

Po otrzymaniu diagnozy, ale przed rozpoczęciem leczenia, warto porozmawiać z lekarzem o możliwościach zabezpieczenia płodności. Leczenie onkologiczne i sama choroba mają negatywny wpływ na układ rozrodczy, ale nie muszą przekreślać Twoich szans na rodzicielstwo. Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronie: MamRakaChceDziecko.pl i na stronach Ministerstwa Zdrowia.

Infolinia 22 105 55 30

(pon. - pt, 17.00 - 19.00)