Znajdziesz tu ścieżkę pacjenta, która zawiera informacje na temat diagnostyki i leczenia.
Treści, które znajdują się na stronie zostały opracowane zgodnie z najnowszymi obowiązującymi standardami medycznymi. Pamiętaj, jednak że każdy przypadek jest inny, dlatego o wszystko dopytuj swojego lekarza. Trzymamy za Ciebie kciuki!
Ostatnia aktualizacja: 9 kwietnia 2026
Czym jest rak żołądka?
Rak żołądka to nowotwór złośliwy rozwijający się w żołądku, czyli narządzie w kształcie litery J, który znajduje się w górnej części brzucha i odpowiada za wytwarzanie enzymów oraz soków trawiennych niezbędnych do rozkładu pożywienia.
Nowotwór zlokalizowany w górnej części żołądka, na połączeniu z przełykiem nazywamy rakiem wpustu żołądka. Nowotwory rozwijające się poza wpustem zlokalizowane są w dalszych częściach żołądka : trzon, dno odźwiernik. Podział ten wynika z anatomii żołądka i wiąże się z odmiennymi czynnikami ryzyka, jest kluczowy dla wyboru metody leczenia oraz rokowania.
Choroba rozwija się, gdy komórki wyściełające wnętrze żołądka zaczynają zachowywać się nieprawidłowo, mnożą się poza kontrolą organizmu i ulegają transformacji nowotworowej. Rak ten jest często ostatnim etapem ciągu patologicznych zmian komórkowych (zmian przedrakowych), które z biegiem czasu mogą przekształcić się w złośliwy nowotwór uniemożliwiający prawidłowe funkcjonowanie narządu.
Co roku w Polsce raka żołądka rozpoznaje się u około 16 na 100 tysięcy mężczyzn i u około 10 na 100 tysięcy kobiet. Polska jest krajem o średniej zachorowalności na raka żołądka. Najczęściej rozpoznawany jest w stadium zaawansowania, w którym przeprowadzenie operacji prowadzącej do wyleczenia nie jest możliwe. Związane jest to z brakiem badań przesiewowych, umożliwiających wykrycie nowotworu w okresie bezobjawowym. Wczesna postać raka żołądka stanowi jedynie 5-8% zachorowań i wykrywana jest zwykle przypadkowo.
Najczęstszym typem raka żołądka jest tzw. gruczolakorak. Zanim jednak rozwinie się nowotwór, często pojawiają się tzw. zmiany przedrakowe, które można monitorować.
Objawy raka żołądka
Rozwój raka żołądka trwa zwykle wiele lat, dlatego w początkowych stadiach objawy mogą być bardzo łagodne, a nawet całkowicie niezauważalne. Łatwo je pomylić z powszechnymi problemami trawiennymi, infekcjami wirusowymi lub chorobą wrzodową. Z lekarzem należy skonsultować się zawsze, gdy pojawiają się uporczywe, przedłużające się dolegliwości ze strony układu pokarmowego.
Najczęstsze objawy raka żołądka obejmują:
- Niestrawność (np. częste odbijanie) i zgagę.
- Uporczywy ból brzucha, szczególnie w jego górnej części.
- Nudności i wymioty, zwłaszcza wymiotowanie pokarmem stałym wkrótce po zjedzeniu.
- Wzdęcia brzucha po posiłkach.
Inne i bardziej zaawansowane objawy to:
- Problemy z połykaniem (dysfagia).
- Krew w stolcu lub czarne, smoliste stolce.
- Utrata apetytu lub uczucie pełności po zjedzeniu zaledwie niewielkiej porcji jedzenia.
- Znaczna, niezamierzona utrata masy ciała (definiowana jako spadek wagi o ponad 10%).
- Poczucie silnego osłabienia, zmęczenia oraz duszności (często wynikające z anemii spowodowanej niedoborem czerwonych krwinek).
Kiedy skonsultować się z lekarzem?
Wiele z wymienionych wyżej objawów (jak ból brzucha czy nudności) może być wywołanych przez inne, mniej groźne choroby, a nie przez raka. Jednak nie należy ich ignorować.
Udaj się do lekarza jeśli:
- Objawy nie ustępują: Jeśli dolegliwości utrzymują się przez dłuższy czas i nie znikają.
- Zauważysz objawy alarmowe: Takie jak nagła utrata wagi czy trudności z połykaniem.
- Objawy powracają: Jeśli czułeś się lepiej, ale dolegliwości wróciły (np. ból brzucha, utrata apetytu), może to być sygnał, że choroba powróciła lub postępuje.
Pamiętaj!
Im szybciej skonsultujesz niepokojące sygnały ze specjalistą, tym większa szansa na wczesne wykrycie przyczyny i skuteczne leczenie. Lekarz zdecyduje, czy potrzebne są badania, takie jak gastroskopia.
Z jakim lekarzem się skonsultować?
- Lekarz rodzinny: pierwszym krokiem może być wizyta u lekarza rodzinnego, który przeprowadzi wstępne badanie i, jeśli uzna za konieczne, skieruje Cię na gastroskopię lub do specjalisty gastroenterologa.
- Gastroenterolog: to lekarz specjalizujący się w diagnostyce i leczeniu chorób układu pokarmowego, gruczołów trawiennych i dróg żółciowych.
- Onkolog: jeśli badania potwierdzą obecność nowotworu, zostaniesz skierowany/a do onkologa, który zaplanuje dalsze leczenie.
Warto wiedzieć
Przy podejrzeniu raka żołądka może zostać założona karta DiLO (Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego), która ma na celu przyspieszenie ścieżki diagnostycznej i leczniczej
Gdy pojawią się niepokojące objawy, w pierwszej kolejności udaj się do lekarza (np. podstawowej opieki zdrowotnej lub gastroenterologa). Lekarz zazwyczaj przeprowadzi badanie kliniczne, by sprawdzić, czy w okolicach brzucha nie występują obrzęki, a także może zlecić ogólne badania krwi lub kału.
Aby jednoznacznie potwierdzić lub wykluczyć raka żołądka, podstawowym i najważniejszym badaniem jest endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego (gastroskopia). Polega to na wprowadzeniu przez usta cienkiej, elastycznej rurki wyposażonej w światło i kamerę (endoskopu), co pozwala lekarzowi bezpośrednio obejrzeć wyściółkę żołądka. Jeśli podczas endoskopii lekarz zauważy nieprawidłowe zmiany, wykona biopsję – pobierze małe fragmenty tkanki do szczegółowego badania pod mikroskopem w celu potwierdzenia obecności komórek nowotworowych. Dodatkowo wykonuje się testy w kierunku obecności bakterii Helicobacter pylori z krwi, kału, oddechu lub bezpośrednio wycinka z żołądka. Jeśli rak zostanie zdiagnozowany, wykonuje się dalsze badania obrazowe oceniające stopień zaawansowania (tomografię komputerową CT, laparoskopię lub endoskopowe USG).
Jakie są czynniki ryzyka rozwoju raka żołądka?
Obecnie nie wiemy dokładnie, dlaczego u kogoś rozwinie się rak żołądka. Natomiast znane są pewne czynniki ryzyka – pewne cechy, które zwiększają ryzyko naszego zachorowania. Czynniki ryzyka nie stanowią samej w sobie przyczyny zachorowania. Są osoby z czynnikami ryzyka, u których rak nigdy nie wystąpi. Są też osoby, które zachorowały na raka żołądka pomimo braku takich czynników.
Najważniejsze czynniki ryzyka rozwoju raka żołądka:
Zakażenie bakterią Helicobacter pylori (H. pylori):
To najważniejszy i główny czynnik ryzyka odpowiedzialny za większość przypadków raka żołądka. Nieleczona infekcja może wywołać przewlekły stan zapalny i owrzodzenia, które prowadzą do zmian nowotworowych. Przyjmuje się, że od zakażenia do rozwoju nowotworu mija powyżej 30 lat). Rak wpustu ma słabszy związek z tą bakterią. W puli nowotworów wywoływanych przez H. pylori, rak wpustu stanowi jedynie 4%. Globalnie szacuje się, że 76% wszystkich przypadków raka żołądka można przypisać H. pylori. Wynika to z tego, że dominuje rak zlokalizowany poza wpustem.
Wiek i płeć:
Ryzyko gwałtownie wzrasta po 50. roku życia (najwięcej zachorowań notuje się między 60. a 80. rokiem życia), a mężczyźni zapadają na ten nowotwór około dwukrotnie częściej niż kobiety.
Dieta:
Wysokie ryzyko niesie dieta obfitująca w sól, mięso solone, wędzone lub marynowane, a zarazem uboga w świeże warzywa i owoce.
Używki
Palenie tytoniu (które naraża układ trawienny na tysiące toksyn) oraz duże spożycie alkoholu dwukrotnie zwiększają ryzyko wystąpienia raka.
Otyłość i nadwaga
Inne stany medyczne i narażenie:
Występowanie refluksu żołądkowo-przełykowego, a także ekspozycja zawodowa chemikalia (górnicy, hutnicy, pracownicy przemysłu gumowego), wysokie temperatury.
Czynniki genetyczne:
Występowanie raka żołądka w rodzinie (ok. 1-3% wszystkich przypadków ma podłoże genetyczne).
Profilaktyka raka żołądka – co należy robić aby zmniejszyć ryzyko zachorowania?
Choć nie na wszystkie czynniki mamy wpływ (np. na nasz wiek, płeć czy geny), to wiele zależy od naszego stylu życia. Wprowadzenie kilku prostych zmian może znacząco obniżyć ryzyko rozwoju raka żołądka.
Oto najważniejsze kroki, które możesz podjąć:
- Rzuć palenie. Palenie szkodzi nie tylko płucom, ale całemu organizmowi, w tym układowi trawiennemu. Dym papierosowy zawiera tysiące toksycznych związków, a wiele z nich jest rakotwórczych. Warto wiedzieć: Osoby palące są około dwukrotnie bardziej narażone na zachorowanie na raka żołądka niż osoby, które nie palą. Rezygnacja z nałogu to jedna z najlepszych rzeczy, jakie możesz zrobić dla swojego zdrowia.
- Zadbaj o to co jesz (ogranicz sól). Sposób odżywiania ma bezpośredni wpływ na Twój żołądek. Badania wskazują, że dieta bogata w sól i żywność przetworzoną zwiększa ryzyko choroby. Czego unikać? Staraj się ograniczyć spożycie produktów mocno solonych, mięs wędzonych, peklowanych oraz marynowanych. Chroń swój żołądek, wybierając częściej produkty świeże zamiast wysoko przetworzonych.
- Pilnuj prawidłowej wagi ciała. Nadwaga oraz otyłość są powiązane ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia raka żołądka. Zdrowa dieta i regularny ruch pomogą Ci utrzymać wagę w normie, co sprzyja ogólnej ochronie organizmu przed nowotworami.
- Rozważ badanie się na obecność bakterii Helicobacter pylori. To jeden z najważniejszych elementów profilaktyki. H. pylori to powszechna bakteria, która infekuje wyściółkę żołądka. Jej obecność jest uznawana za najważniejszy czynnik ryzyka rozwoju tego nowotworu. Zapytaj swojego lekarza pierwszego kontaktu o test na obecność tej bakterii. Jeśli test wykaże obecność bakterii, lekarz przepisze odpowiednie leki (antybiotyki). Skuteczne wyleczenie infekcji znacznie zmniejsza ryzyko zachorowania na raka żołądka w przyszłości.
Grupy ryzyka – kto do nich należy i czy istnieją badania
Ryzyko zachorowania na raka żołądka nie jest takie samo dla każdego. Lekarze zidentyfikowali kilka czynników, które sprawiają, że u niektórych osób prawdopodobieństwo wystąpienia choroby jest wyższe.
Do grupy wysokiego ryzyka należą osoby obciążone genetycznie, u których w rodzinie występowały przypadki raka żołądka (np. u wielu krewnych pierwszego stopnia) lub pacjenci ze zdiagnozowanymi dziedzicznymi zespołami nowotworowymi (np. zespół Lyncha). Grupa ta obejmuje również osoby pochodzące lub będące imigrantami z regionów o bardzo wysokiej zapadalności na raka żołądka oraz pacjentów, u których wykryto zaawansowane stany przedrakowe (np. zaawansowany zanik błony śluzowej lub metaplazję jelitową).
Osoby z tych grup powinny bezwzględnie skonsultować się z lekarzem. W ich przypadku zalecane są badania profilaktyczne w formie regularnego nadzoru endoskopowego (kontrolna gastroskopia), a osobom obciążonym rodzinnie rekomenduje się poradnictwo genetyczne i testy DNA (np. w poszukiwaniu mutacji genu CDH1, CTNNA1) połączone z kontrolą zakażenia H. pylori.
Jakie badania profilaktyczne można wykonywać, by móc wcześnie wykryć raka żołądka?
Obecnie brakuje powszechnie dostępnych metod wczesnego wykrywania raka żołądka dla populacji europejskiej. W Europie obecnie trwają projekty (takie jak GISTAR, EUROHELICAN, TOGAS i EUCanScreen), które mają na celu zbadanie najlepszych sposobów organizacji badań przesiewowych, grup docelowych i strategii nadzoru przed ich pełnym wdrożeniem.
Skryning powinien priorytetowo traktować regiony o wysokiej zapadalności, Polska jest krajem o średniej zachorowalności na raka żołądka.
Jeśli znajdujesz się w grupie ryzyka, występują u Ciebie uporczywe objawy dyspeptyczne lub po prostu chcesz zadbać o zdrowie, istnieją badania, które pozwalają wykryć zagrożenie na wczesnym etapie – zanim rozwinie się nowotwór:
Test na obecność bakterii H. pylori
To podstawowe badanie profilaktyczne. Ponieważ bakteria ta jest główną przyczyną zmian w żołądku, jej wykrycie i wyleczenie (zazwyczaj antybiotykami) może uchronić Cię przed zachorowaniem w przyszłości. Wyróżnia się testy nieinwazyjne służące do wykrywania H. pylori (profilaktyka pierwotna) oraz badania endoskopowe (gastroskopia – nadzór).
Rodzaje badań wykrywające H. pylori:
- – Test oddechowy z mocznikiem znakowanym węglem 13C-UBT: Preferowany ze względu na wysoką dokładność
- – Test antygenu w kale (HPSA): Również preferowany, zwłaszcza testy monoklonalne
- – Serologia (badanie z krwi): Dopuszczalne w populacjach o niskim rozpowszechnieniu bakterii, ale wymaga potwierdzenia innym testem (np. oddechowym), aby potwierdzić aktywne zakażenie. Serologia nie odróżnia infekcji aktywnej od przebytej, a leczenie osób bez aktywnej bakterii nie przynosi żadnych korzyści.
Kto i kiedy powinien się badać (skrining populacyjny):
Testy w kierunku H. pylori zaleca się rozważyć w szczególności u dorosłych mieszkańców obszarów o podwyższonym ryzyku oraz imigrantów z tych terenów. Chociaż optymalny wiek nie jest sztywno ustalony, sugeruje się przedział 35–45 lat. W krajach zachodnich, gdzie szczyt zachorowań na raka żołądka przypada po 70. roku życia, rozpoczęcie badań w tym wieku (np. łącząc je ze skriningiem jelita grubego od 45. r.ż.). Przykładem może być wykonywanie testu na antygen H. pylori w kale przy okazji oddawania próbki do testu na krew utajoną (FIT) w ramach profilaktyki raka jelita grubego.
Gastroskopia (Endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego)
Jest to najważniejsze badanie pozwalające zajrzeć do wnętrza żołądka. Choć nazwa brzmi skomplikowanie, badanie jest bardzo skuteczne. Badanie polega na tym, że lekarz wprowadza przez usta cienką, elastyczną rurkę z kamerą. Dzięki temu może dokładnie obejrzeć wyściółkę żołądka.
Podczas badania lekarz może zauważyć nie tylko guza, ale też tzw. zmiany przedrakowe – czyli miejsca, które jeszcze nie są rakiem, ale mogą się w niego zmienić. Nadzór nad takimi zmianami jest kluczowy dla zdrowia.
Biopsja: Jeśli lekarz zauważy coś niepokojącego, może od razu pobrać malutki wycinek tkanki do zbadania pod mikroskopem.
Nadzór endoskopowy (jak często):
Dla osób, u których już wykryto zmiany w żołądku lub są po leczeniu raka, zaleca się regularne gastroskopie.
Częstotliwość badań zależy od Twoich wyników:
Jeśli masz zaawansowane zmiany (np. zaawansowany zanik błony śluzowej lub metaplazję w stopniu III-IV w skali OLGA/OLGIM), powinieneś poddawać się gastroskopii co 3 lata.
Przy łagodniejszych zmianach (np. stopień II w skali OLGIM), badanie kontrolne zazwyczaj powtarza się co 5 lat.
Zabiegi endoskopowe przy dysplazji:
Jeśli w pobranych wycinkach lekarz zdiagnozuje tzw. dysplazję (stan wysokiego stopnia, bezpośrednio poprzedzający raka), konieczne jest usunięcie takich komórek. Zazwyczaj nie wymaga to tradycyjnej operacji chirurgicznej – zmianę wycina się precyzyjnie od wewnątrz żołądka, za pomocą endoskopu (zabieg ten nazywa się resekcją endoskopową).
Jakie są podtypy raka żołądka:
Zdecydowana większość, bo około 90% wszystkich przypadków raka żołądka, to gruczolakoraki, które rozwijają się z komórek gruczołowych wyściełających żołądek. Znacznie rzadsze podtypy to między innymi: rak płaskonabłonkowy, nowotwory podścieliskowe przewodu pokarmowego (GIST), chłoniaki oraz guzy neuroendokrynne.
Podczas diagnozy lekarze często dzielą też gruczolakoraka na dwa główne typy w zależności od tego, jak rośnie guz (jest to tzw. klasyfikacja Lauréna):
- Typ jelitowy – rozwija się wolniej i często powstaje z wcześniejszych zmian przedrakowych
- Typ rozlany – jest zazwyczaj bardziej agresywny i rozsiany w ścianie narządu, bez wyraźnych, dobrze zdefiniowanych zmian przedrakowych
Bardzo ważny jest podział w zależności od lokalizacji nowotworu. Podział ten wynika z anatomii żołądka i jest kluczowy dla wyboru metody leczenia oraz rokowań. W zależności od tego wyróżniamy:
- Rak wpustu (cardia): Nowotwór zlokalizowany w górnej części żołądka, na połączeniu z przełykiem (połączenie przełykowo-żołądkowe). W dokumentach ESMO nowotwory te są często omawiane łącznie z rakami przełyku lub jako nowotwory złącza
- Rak poza wpustem (non-cardia): Nowotwór zlokalizowany w dalszych częściach żołądka (trzon, dno, odźwiernik). Jest to „główna część żołądka”, gdzie najczęściej rozwija się choroba związana z infekcjami
Czynniki ryzyka w zależności od lokalizacji
Choć wiele czynników jest wspólnych (np. palenie tytoniu), ich wpływ różni się w zależności od typu:
- Rak poza wpustem (Non-cardia):
Główny czynnik: Infekcja bakterią Helicobacter pylori odpowiada za około 80% przypadków gruczolakoraka żołądka (głównie tych zlokalizowanych dystalnie, czyli poza wpustem)
Dieta: Spożywanie dużej ilości soli, żywności konserwowanej, wędzonej oraz mała ilość świeżych warzyw i owoców
Genetyka: Występowanie raka żołądka w rodzinie (krewni pierwszego stopnia)
- Rak wpustu (Cardia):
Otyłość i nadwaga: Są silnie powiązane ze zwiększonym ryzykiem (mechanizm często związany jest z refluksem i ciśnieniem w jamie brzusznej)
Refluks (GERD): istnieje związek między chorobą refluksową a nowotworami tej okolicy (gruczolakorakiem przełyku/wpustu)
Różnice w profilaktyce i skryningu w zależności od lokalizacji:
- Rak poza wpustem (Non-cardia):
Opiera się na wykrywaniu i leczeniu (eradykacji) H. pylori.
Testy: Stosuje się testy oddechowe lub badanie antygenu w kale [10].
Grupy docelowe: Osoby z terenów o wysokiej zachorowalności, krewni chorych, osoby z zanikowym zapaleniem żołądka
- Rak wpustu (Cardia)
Nie ma strategii masowego skryningu, diagnostyka w razie objawów
Nadzór endoskopowy: Jest kluczowy u osób z objawami alarmowymi, które w przypadku raka wpustu często obejmują dysfagię (trudności z połykaniem) i uczucie, że jedzenie „staje” w przełyku
Objawy w zależności od lokalizacji
Lokalizacja guza wpływa na odczuwane dolegliwości:
- Rak wpustu: Częściej powoduje dysfagię (problemy z przełykaniem) ze względu na blokowanie wejścia do żołądka.
- Rak poza wpustem: Częściej objawia się bólem w nadbrzuszu, szybkim uczuciem pełności, utratą apetytu, nudnościami lub wymiotami (wynikającymi np. z niedrożności wylotu żołądka).